Podatek liniowy vs ryczałt 2026 — co wybrać na JDG?

Jeśli prowadzisz jednoosobową działalność gospodarczą (JDG) — jako programista, tester, DevOps, architekt czy konsultant IT — stoisz przed decyzją: podatek liniowy 19% czy ryczałt 12%? A w praktyce także: czy przypadkiem nie skala podatkowa?

Nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich. Wynik zależy od trzech zmiennych: wysokości faktury, kosztów firmowych i tego, czy korzystasz z IP Box. Zła decyzja potrafi kosztować kilka–kilkanaście tysięcy złotych rocznie. Poniżej znajdziesz zasady obu form, tabele netto dla różnych przychodów i kosztów oraz prosty algorytm wyboru.

Podstawy — jak działają obie formy w 2026?

Podatek liniowy 19%

• Podstawa: dochód = przychód − koszty uzyskania przychodu − składki ZUS społeczne, pomniejszony o zapłaconą składkę zdrowotną (odliczenie do 14 100 zł rocznie)
• Stawka: 19% od dochodu, bez progów i bez kwoty wolnej
• Składka zdrowotna: 4,9% dochodu, nie mniej niż minimum: 432,54 zł/mies. od lutego 2026 (9% płacy minimalnej 4 806 zł); za styczeń 2026 minimum wynosiło jeszcze 314,96 zł. Rozliczasz ją rocznie.
• Koszty: odliczasz udokumentowane koszty firmowe i amortyzację
• Stratę możesz rozliczyć w kolejnych 5 latach
• Nie możesz: rozliczać się wspólnie z małżonkiem, korzystać z ulgi prorodzinnej ani z preferencji dla samotnych rodziców

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

• Podstawa: przychód − składki społeczne (emerytalna, rentowa, chorobowa, wypadkowa; bez Funduszu Pracy) − 50% zapłaconej składki zdrowotnej. Kosztów nie odliczasz.
• Stawka dla IT: 12% m.in. dla tworzenia oprogramowania (PKWiU 62.01.1), doradztwa IT (62.02), zarządzania systemami informatycznymi (62.03) i sprzedaży oprogramowania (58.29). O stawce decyduje klasyfikacja PKWiU usługi, nie sam kod PKD — szczegóły niżej.
• Składka zdrowotna (2026): stała kwota zależna od rocznego przychodu pomniejszonego o zapłacone składki społeczne (bez Funduszu Pracy):
  • do 60 000 zł: 498,35 zł/mies. (9% × 60% przeciętnego wynagrodzenia z IV kw. 2025, 9 228,64 zł)
  • 60 000–300 000 zł: 830,58 zł/mies. (9% × 100%)
  • powyżej 300 000 zł: 1 495,04 zł/mies. (9% × 180%)
• Limit: ryczałt jest dostępny do 2 mln euro przychodu z poprzedniego roku — w 2026 to 8 517 200 zł
• Nie masz: odliczania kosztów, rozliczania straty, IP Box ani ulgi B+R

Porównanie w pigułce

Tabela 1: netto przy różnych fakturach (koszty 2 000 zł/mies.)

Ile zostaje Ci miesięcznie po zapłaceniu ZUS, składki zdrowotnej, podatku i kosztów firmowych — w każdej z trzech form:

Założenia wszystkich tabel i przykładów: pełny ZUS z dobrowolną chorobową — 1 926,76 zł/mies. (podstawa 5 652 zł; w tym chorobowa 138,47 zł i Fundusz Pracy 138,47 zł), cały rok w tym samym wariancie; stałe koszty miesięczne, płacone w każdej formie (na ryczałcie po prostu nie obniżają podatku); składka zdrowotna rozliczona rocznie (na liniowym i skali minimum roczne 5 072,90 zł, czyli średnio 422,74 zł/mies.); ryczałt 12%; skala bez innych dochodów, bez wspólnego rozliczenia i ulg; bez IP Box, jeśli nie zaznaczono inaczej. Kwoty to średnia miesięczna z roku. Przy fakturze 30 000 zł ryczałt wchodzi w najwyższy próg zdrowotnej — próg 300 000 zł przekraczasz przy pełnym ZUS od ok. 26 790 zł faktury miesięcznie.

Co z tego wynika:

• Ryczałt bije liniowy przy kosztach 2 000 zł od ok. 13 400 zł faktury. Poniżej wygrywa liniowy, bo płaci minimalną składkę zdrowotną (ok. 423 zł), a ryczałt stałe 830,58 zł.
• Ryczałt bije skalę dopiero od ok. 15 400 zł faktury. Przy niższych kwotach kwota wolna 30 000 zł i pierwszy próg 12% sprawiają, że skala wygrywa z obiema formami.
• Różnice rosną z przychodem: przy 25 000 zł ryczałt daje o ok. 1 270 zł miesięcznie więcej niż liniowy.

Od jakiej faktury ryczałt zaczyna się opłacać, zależy od kosztów:

Tabela 2: jak koszty zmieniają wynik?

Ta sama faktura 20 000 zł/mies., różne koszty firmowe:

Wniosek: im wyższe koszty, tym bardziej traci ryczałt. Przy 20 000 zł faktury liniowy dogania ryczałt przy kosztach ok. 5 160 zł (ok. 26% przychodu). Uwaga na niuans: gdy po odjęciu kosztów zostaje Ci mniej niż ok. 14 700 zł miesięcznie, skala podatkowa jest korzystniejsza od liniowego — dlatego przy 6 000 i 8 000 zł kosztów wygrywa skala, a nie liniowy. Więcej o tym w artykule kiedy skala wygrywa z liniowym.

Punkt neutralny: przy jakich kosztach liniowy dogania ryczałt?

Często spotykane uproszczenie „przychód × (1 − 12/19) = 36,8% kosztów" pomija składkę zdrowotną i odliczenia ZUS, więc mocno zawyża próg. Na stawkach 2026 (pełny ZUS z chorobową, ryczałt 12%) punkt neutralny wygląda tak:

Przy niskich fakturach próg jest bardzo nisko, bo ryczałt płaci stałą składkę zdrowotną 830,58 zł, a liniowy tylko minimum. Gdy przychód pomniejszony o składki przekroczy 300 000 zł rocznie, ryczałt wchodzi w próg 1 495,04 zł — dlatego przy 28 800 zł próg spada w porównaniu z 24 000 zł. Przy fakturach do ok. 15 000 zł sprawdź też skalę: w tym przedziale często bije obie formy.

Reguła orientacyjna: przy kosztach poniżej ok. 20% przychodu ryczałt 12% zwykle wygrywa z liniowym, powyżej ok. 30% — zwykle liniowy (albo skala). Pomiędzy trzeba policzyć swój przypadek.

U programistów z fakturą 15 000–30 000 zł typowe koszty (sprzęt, oprogramowanie, księgowość, coworking, szkolenia) to 1 000–4 000 zł, czyli zwykle poniżej 20% przychodu. W tym przedziale ryczałt najczęściej wygrywa, ale przy dolnej granicy przychodu różnice są małe.

Przykłady dla typowych zarobków IT

W każdym przykładzie netto liczymy po zapłaceniu kosztów w obu formach, żeby porównanie było uczciwe. Do podstawy ryczałtu odliczamy składki społeczne bez Funduszu Pracy (1 788,29 zł), czyli emerytalną, rentową, chorobową i wypadkową.

Przykład 1: mid developer — 120 zł/h × 160 h = 19 200 zł

Założenia: koszty 1 500 zł/mies. (sprzęt, oprogramowanie, szkolenia).

Ryczałt 12% (roczny przychód po składkach ok. 209 000 zł → zdrowotna 830,58 zł):

• ZUS społeczny z chorobową: −1 926,76 zł
• Składka zdrowotna: −830,58 zł
• Ryczałt 12% od (19 200 − 1 788,29 − 415,29) = 16 996,42 zł: −2 039,57 zł
• Koszty: −1 500 zł
• Netto: ok. 12 903 zł

Podatek liniowy 19%:

• ZUS społeczny z chorobową: −1 926,76 zł
• Koszty: −1 500 zł
• Dochód: 15 773,24 zł
• Składka zdrowotna 4,9%: −772,89 zł (odliczana w całości)
• Podatek 19% od 15 000,35 zł: −2 850,07 zł
• Netto: ok. 12 150 zł

Wygrywa ryczałt — o ok. 750 zł/mies., czyli ok. 9 000 zł rocznie. Skala dałaby ok. 11 606 zł.

Przykład 2: senior developer — 180 zł/h × 160 h = 28 800 zł

Założenia: koszty 3 000 zł/mies. (sprzęt, coworking, szkolenia, OC).

Ryczałt 12% (roczny przychód po składkach ok. 324 000 zł → zdrowotna 1 495,04 zł):

• ZUS: −1 926,76 zł; zdrowotna: −1 495,04 zł
• Ryczałt 12% od (28 800 − 1 788,29 − 747,52) = 26 264,19 zł: −3 151,70 zł
• Koszty: −3 000 zł
• Netto: ok. 19 227 zł

Podatek liniowy 19%:

• ZUS: −1 926,76 zł; koszty: −3 000 zł; dochód: 23 873,24 zł
• Składka zdrowotna 4,9%: −1 169,79 zł (mieści się w limicie odliczenia ok. 1 175 zł/mies.)
• Podatek 19% od 22 703,45 zł: −4 313,66 zł
• Netto: ok. 18 390 zł

Wygrywa ryczałt — o ok. 840 zł/mies., czyli ok. 10 000 zł rocznie — mimo najwyższego progu zdrowotnej.

Przykład 3: team lead / architekt — 240 zł/h × 140 h = 33 600 zł

Założenia: wysokie koszty 8 000 zł/mies. (auto firmowe, konferencje, drogie szkolenia, delegacje) — ok. 24% przychodu.

• Ryczałt 12%: zdrowotna 1 495,04 zł, ryczałt 12% od 31 064,19 zł = 3 727,70 zł → netto ok. 18 451 zł
• Liniowy 19%: dochód 23 673,24 zł, zdrowotna 1 159,99 zł, podatek 4 277,52 zł → netto ok. 18 236 zł

Wygrywa ryczałt, ale tylko o ok. 215 zł/mies. To praktycznie remis — przy takiej strukturze kosztów decyduje dokładne wyliczenie i to, czy koszty utrzymasz w kolejnych latach.

Przykład 4: kiedy liniowy wygrywa wyraźnie

Liniowy zaczyna wygrywać przy bardzo wysokich kosztach — w IT np. przy podwykonawcach (ich faktury to Twoje koszty), leasingu drogiego auta i sprzętu, wynajmie biura czy modelu agencyjnym.

Faktura 50 000 zł, koszty 22 000 zł (44%, w tym podwykonawcy):

• Ryczałt 12%: podatek 12% × (50 000 − 1 788,29 − 747,52) = 5 695,70 zł, zdrowotna 1 495,04 zł → netto po kosztach ok. 18 883 zł
• Liniowy 19%: dochód 26 073,24 zł, zdrowotna 1 277,59 zł (odliczasz ok. 1 175 zł), podatek 4 730,67 zł → netto po kosztach ok. 20 065 zł

Koszty 22 000 zł wydajesz niezależnie od formy, więc realnie różnią się tylko podatek i zdrowotna: ryczałt ok. 7 191 zł, liniowy ok. 6 008 zł. Liniowy jest tańszy o ok. 1 180 zł/mies.

Kiedy skala podatkowa bije obie formy?

Skala (12% do 120 000 zł dochodu, 32% powyżej, kwota wolna 30 000 zł) bywa pomijana przez programistów, a niesłusznie:

• Niska faktura lub wysokie koszty. Przy pełnym ZUS skala daje więcej niż liniowy, dopóki faktura minus koszty nie przekracza ok. 14 700 zł miesięcznie (dochód ok. 153 000 zł rocznie). Z ryczałtem 12% wygrywa przy kosztach 2 000 zł do ok. 15 400 zł faktury (patrz tabela 1).
• Wspólne rozliczenie z małżonkiem — dostępne tylko na skali; przy niskich dochodach małżonka może znacząco obniżyć podatek.
• Ulga prorodzinna — także tylko na skali (na ryczałcie i liniowym przepada).
• Usługi dla byłego lub obecnego pracodawcy — jeśli w tym lub poprzednim roku wykonywałeś te same czynności na etacie, tracisz prawo i do ryczałtu, i do liniowego. Zostaje wtedy tylko skala.

Gdy dochód wyraźnie przekracza 120 000 zł rocznie, 32% od nadwyżki sprawia, że skala przegrywa z liniowym i ryczałtem. Pełną analizę z przykładami rozliczenia z małżonkiem znajdziesz w artykule skala podatkowa vs liniowy.

Strefa niepewności: faktura 12 000–16 000 zł

W tym przedziale, przy kosztach rzędu 1 000–3 000 zł, wszystkie trzy formy dają wynik w granicach kilkuset złotych, a zwycięzca zmienia się z kwotą: przy 12 000 i 14 000 zł (koszty 2 000 zł) wygrywa skala, przy 16 000 zł już ryczałt — o ok. 160 zł przed skalą. Decydujące stają się:

• Czy Twoje koszty są realne i stabilne (powyżej ok. 15% faktury przesuwają wynik w stronę liniowego lub skali)?
• Czy spodziewasz się wzrostu stawki w trakcie roku? Formę wybierasz na cały rok, więc licz na przychód, którego realnie oczekujesz.
• Czy możesz rozliczyć się z małżonkiem albo skorzystać z ulgi na dzieci (to przemawia za skalą)?
• Czy kwalifikujesz się do IP Box?

Przy takich kwotach warto wpisać własne dane w kalkulator ryczałt vs liniowy vs skala albo przeliczyć je z księgowym.

Tabela 3: ryczałt 12% vs liniowy z IP Box 5%

IP Box pozwala opodatkować dochód z kwalifikowanych praw własności intelektualnej (np. autorskich praw do oprogramowania) stawką 5%. Działa na liniowym i na skali — na ryczałcie jest niedostępny. Wymaga ewidencji prac i dochodów z IP, a zwykle też wsparcia księgowego lub interpretacji.

Koszty 2 000 zł/mies., 100% dochodu zakwalifikowane do IP Box, netto po kosztach:

Przykład: przy fakturze 20 000 zł i kosztach 3 500 zł podatek na liniowym spada z ok. 2 633 zł do ok. 693 zł miesięcznie (oszczędność ok. 1 940 zł), a wynik netto (ok. 13 166 zł) jest o ok. 1 560 zł wyższy niż na ryczałcie (ok. 11 607 zł).

Dwie poprawki do tej tabeli: 100% kwalifikowanego dochodu to scenariusz optymistyczny (praca stricte nad kodem, do którego prawa przenosisz lub licencjonujesz), a od zysku trzeba odjąć koszt obsługi — dokumentację, droższą księgowość, ewentualnie interpretację podatkową. Szczegóły w artykule IP Box dla programisty i w kalkulatorze IP Box.

Składka zdrowotna — pułapka w obliczeniach

Od 2022 roku składki zdrowotnej nie odliczasz od podatku. Zależnie od formy obniża ona za to podstawę:

• Na liniowym: 4,9% dochodu, minimum 432,54 zł (od lutego 2026). Zapłaconą składkę odliczasz od dochodu, w 2026 do 14 100 zł rocznie.
• Na ryczałcie: stała kwota w trzech progach; połowę zapłaconej składki odliczasz od przychodu.
• Na skali: 9% dochodu, bez żadnego odliczenia.

Przy przychodzie w progu 60 000–300 000 zł ryczałt płaci 830,58 zł miesięcznie (9 966,96 zł rocznie). Na liniowym przy dochodzie 15 000 zł miesięcznie to 4,9% × 15 000 = 735 zł, a przy dochodzie 25 000 zł już 1 225 zł. Powyżej 300 000 zł przychodu ryczałt płaci 1 495,04 zł — więcej niż liniowy przy podobnym dochodzie — ale przy niskich kosztach całościowo i tak zwykle wychodzi taniej (przykład 2). Zasady naliczania i roczne rozliczenie opisujemy w artykule składka zdrowotna 2026.

Kiedy NIE możesz wybrać ryczałtu albo stawki 12%?

1. Usługi dla byłego lub obecnego pracodawcy — jeśli w bieżącym lub poprzednim roku wykonywałeś dla niego na etacie te same czynności. To wyłączenie dotyczy także liniowego.
2. Przekroczony limit przychodów — 2 mln euro w poprzednim roku (dla 2026: 8 517 200 zł). Jak będzie wyglądał limit w kolejnym roku, sprawdzisz w kalkulatorze limity podatkowe 2027.
3. Wyłączone rodzaje działalności — m.in. apteki, handel częściami samochodowymi, kantory; lista w ustawie o zryczałtowanym podatku dochodowym.
4. Inna stawka dla Twojej usługi — wolne zawody (m.in. adwokaci, radcowie prawni, doradcy podatkowi, tłumacze) mają 17%, usługi opieki zdrowotnej 14%.

PKD a stawka ryczałtu w IT

Stawka 12% obejmuje usługi sklasyfikowane w PKWiU jako:

• 62.01.1 — tworzenie oprogramowania (programiści, developerzy, architekci)
• 62.02 — doradztwo w zakresie informatyki
• 62.03 — zarządzanie sieciami i systemami informatycznymi
• 58.29 — sprzedaż (wydawanie) oprogramowania

Kod PKD z CEIDG nie przesądza o stawce. Przetwarzanie danych (PKWiU 63.11.1) czy doradztwo ogólnobiznesowe to zwykle 15%, a usługi IT, które nie pasują do żadnego z grupowań, mogą podlegać stawce 8,5% — patrz ryczałt 8,5% w IT. Swoją stawkę sprawdzisz w kalkulatorze stawki ryczałtu, a przy wątpliwościach (np. analityka danych, consulting z elementami IT) warto złożyć wniosek o interpretację indywidualną do KIS.

Pełną listę sytuacji, w których ryczałt przegrywa, opisujemy w artykule kiedy ryczałt się nie opłaca.

Zmiana formy opodatkowania — kiedy i jak?

Formę wybierasz na cały rok. Zmianę zgłaszasz do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osiągnąłeś pierwszy przychód w danym roku — przy przychodzie w styczniu to 20 lutego (gdy pierwszy przychód pojawi się w grudniu — do końca roku). Zgłoszenia dokonujesz przez CEIDG albo oświadczeniem do naczelnika urzędu skarbowego.

Jeśli w trakcie roku okaże się, że inna forma byłaby korzystniejsza, zmienisz ją dopiero od następnego roku. Jeśli nie złożysz żadnego oświadczenia, kontynuujesz dotychczasową formę, a nowa firma bez wyboru jest rozliczana na skali.

Decyzja — prosty algorytm

Usługi dla byłego/obecnego pracodawcy (ten sam zakres) → tylko skala
Wspólne rozliczenie z małżonkiem lub ulga na dzieci     → policz skalę
Faktura minus koszty < ok. 14 700 zł/mies.              → sprawdź skalę, często wygrywa
Koszty < 20% przychodu, faktura > ok. 15 000 zł          → ryczałt 12% (zwykle wygrywa)
Koszty 20–30% przychodu                                  → wynik zbliżony, policz w kalkulatorze
Koszty > 30% przychodu                                   → liniowy 19% lub skala
Kwalifikowany dochód z IP                                → liniowy (albo skala) + IP Box 5%

Dla większości programistów z fakturą powyżej ok. 15 000 zł, bez dużych kosztów zewnętrznych i bez IP Box — ryczałt 12% to domyślny wybór.

Jak legalnie obniżyć podatek na JDG?

1. Koszty na liniowym i skali

Na liniowym i skali koszty obniżają zarówno podatek, jak i składkę zdrowotną. Typowe koszty w IT:

• sprzęt komputerowy (laptop, monitory, peryferia)
• oprogramowanie i subskrypcje (IDE, narzędzia, chmura)
• internet i telefon (w części firmowej)
• szkolenia, kursy, konferencje
• księgowość i doradztwo
• samochód (przy użytku mieszanym 75% wydatków eksploatacyjnych)
• biuro lub część mieszkania wykorzystywana do pracy

Pełna lista: koszty w działalności.

2. Amortyzacja sprzętu

Środki trwałe o wartości powyżej 10 000 zł co do zasady amortyzujesz. Mali podatnicy i firmy w pierwszym roku działalności mogą skorzystać z jednorazowej amortyzacji w ramach pomocy de minimis (do 50 000 euro rocznie).

3. IP Box (5%)

Jeśli tworzysz i przenosisz lub licencjonujesz autorskie prawa do oprogramowania — patrz tabela 3. Dostępny na liniowym i skali, niedostępny na ryczałcie.

4. Ulga B+R

Przy pracach badawczo-rozwojowych możesz dodatkowo odliczyć koszty kwalifikowane od podstawy opodatkowania (poza ich ujęciem w kosztach). Ulga działa na liniowym i skali, nie na ryczałcie.

Podsumowanie — dla kogo co?

Liczby z tego artykułu policzysz dla siebie w kalkulatorze ryczałt vs liniowy vs skala — wpisz fakturę, koszty i wariant ZUS. Pełny wynik JDG na tle etatu pokaże kalkulator B2B, a założenia obliczeń opisuje metodologia kalkulatora B2B.

FAQ

Czy mogę zmienić formę opodatkowania w trakcie roku? Nie. Forma obowiązuje przez cały rok podatkowy. Zmianę zgłaszasz do 20. dnia miesiąca po miesiącu pierwszego przychodu w nowym roku (zwykle do 20 lutego) i obowiązuje ona od tego roku.

Czy ryczałt 12% przysługuje każdemu programiście? Nie automatycznie. Stawka zależy od klasyfikacji PKWiU usługi — 12% obejmuje m.in. tworzenie oprogramowania (62.01.1) i doradztwo IT (62.02). Przetwarzanie danych czy doradztwo ogólnobiznesowe to zwykle 15%. Przy wątpliwościach potwierdź klasyfikację z księgowym lub w interpretacji indywidualnej.

Czy na ryczałcie odliczam ZUS? Tak, od przychodu: składki emerytalną, rentową, chorobową i wypadkową (Funduszu Pracy nie). Do tego połowę zapłaconej składki zdrowotnej.

Czy przy IP Box trzeba być na liniowym? IP Box działa na liniowym lub na skali — nie na ryczałcie. Jeśli chcesz z niego skorzystać, musisz zmienić formę od nowego roku.

Czy IP Box opłaca się przy niższych fakturach? Przy 10 000 zł faktury i 100% kwalifikowanego dochodu IP Box daje ok. 1 060 zł miesięcznie więcej niż ryczałt. Od tej kwoty odejmij koszt dokumentacji i obsługi księgowej — i realnie oceń, jaka część Twojego dochodu się kwalifikuje.

Czy mogę mieć etat i równocześnie JDG na ryczałcie? Tak. Jeśli z umowy o pracę zarabiasz co najmniej płacę minimalną, składki społeczne z JDG są dobrowolne — obowiązkowo płacisz tylko składkę zdrowotną z działalności. Pamiętaj o wyłączeniu przy usługach dla własnego pracodawcy.

Ryczałt czy liniowy przy fakturze 30 000 zł? Przy niskich kosztach ryczałt — mimo najwyższego progu zdrowotnej. Bez kosztów zostaje ok. 23 283 zł na ryczałcie wobec ok. 21 587 zł na liniowym; przy kosztach 5 000 zł to ok. 18 283 zł wobec ok. 17 774 zł. Liniowy wygrywa dopiero przy kosztach rzędu jednej czwartej przychodu i więcej.

Powiązane artykuły

• Kiedy ryczałt się nie opłaca? 7 sytuacji, w których liniowy jest lepszy
• Skala podatkowa vs liniowy — kiedy 12% jest lepsze niż 19%?
• Składka zdrowotna 2026
• ZUS dla przedsiębiorcy 2026 — kompletny przewodnik po składkach
• IP Box dla programisty
• B2B czy UoP — przewodnik

Ten artykuł ma charakter informacyjny. Liczby policzono na parametrach 2026 (weryfikacja: 23 października 2026). Przed wyborem formy opodatkowania skonsultuj się z doradcą podatkowym lub złóż wniosek o interpretację indywidualną.