Skala podatkowa — 12% i 32%
Skala podatkowa (zasady ogólne) to domyślna forma opodatkowania JDG. Podatek naliczany jest od dochodu (przychód minus koszty) według dwóch stawek:
- 12% — od dochodu do 120 000 zł rocznie
- 32% — od nadwyżki powyżej 120 000 zł rocznie
- Kwota wolna od podatku: 30 000 zł rocznie (2 500 zł/mies.)
Składka zdrowotna na skali podatkowej wynosi 9% od dochodu (minimum 314,96 zł za styczeń i 432,54 zł/mies. od lutego 2026, rozliczane rocznie). Jest ona nieodliczalna od podatku — to istotna zmiana wprowadzona Polskim Ładem, która obowiązuje do dziś.
Kiedy skala się opłaca? Przy niskich dochodach dzięki kwocie wolnej obciążenie jest najniższe spośród wszystkich form — przy pełnym ZUS z chorobową i bez kosztów skala wygrywa z ryczałtem 12% i liniowym do ok. 12 650 zł przychodu miesięcznie. Skala jest też korzystna dla osób rozliczających się wspólnie z małżonkiem (wspólne rozliczenie PIT), korzystających z ulg (np. prorodzinna, ulga IP Box).
Podatek liniowy — stała stawka 19%
Podatek liniowy to stała stawka 19% od dochodu bez względu na jego wysokość. Nie ma progów ani kwoty wolnej od podatku. Składka zdrowotna wynosi 4,9% dochodu (minimum 314,96 zł za styczeń i 432,54 zł/mies. od lutego 2026).
Zaletą liniowego jest możliwość odliczania kosztów uzyskania przychodu — wszelkich uzasadnionych wydatków związanych z działalnością (sprzęt, oprogramowanie, samochód, szkolenia, biuro). Im wyższe koszty, tym niższy dochód i niższy podatek.
Kiedy liniowy się opłaca? Podatek liniowy zaczyna wygrywać ze skalą podatkową przy dochodach powyżej ok. 153 600 zł rocznie (ok. 12 800 zł/mies. dochodu po ZUS, czyli ok. 14 700 zł przychodu przy pełnym ZUS z chorobową i bez kosztów), gdy coraz większa część dochodu wpada w próg 32% na skali. Przy tym samym dochodzie i wysokich kosztach liniowy może być lepszy niż ryczałt, który nalicza podatek od przychodu (bez kosztów).
Ryczałt ewidencjonowany — podatek od przychodu
Ryczałt to forma opodatkowania, w której podatek jest naliczany od przychodu (a nie dochodu), bez możliwości odliczania kosztów uzyskania przychodu. Stawki zależą od rodzaju działalności (PKD):
| Stawka ryczałtu | Przykładowe branże |
|---|---|
| 2% | Sprzedaż towarów własnej produkcji rolnej |
| 3% | Handel, działalność gastronomiczna (bez sprzedaży napojów alkoholowych powyżej 1,5%) |
| 5,5% | Działalność wytwórcza, roboty budowlane, przewóz ładunków pojazdami o ładowności powyżej 2 ton |
| 8,5% | Najem prywatny, część usług niematerialnych |
| 12% | Programowanie, tworzenie oprogramowania (IT), niektóre usługi techniczne |
| 14% | Usługi medyczne, architektury, inżynieryjne |
| 15% | Doradztwo, consulting, zarządzanie, pośrednictwo |
Składka zdrowotna na ryczałcie jest ryczałtowa — nie zależy od dochodu, ale od rocznego przychodu. W 2026 roku obowiązują trzy progi:
- Przychód do 60 000 zł/rok: składka zdrowotna 498,35 zł/mies.
- Przychód 60 001–300 000 zł/rok: składka zdrowotna 830,58 zł/mies.
- Przychód powyżej 300 000 zł/rok: składka zdrowotna 1 495,04 zł/mies.
- Gdy masz wysokie koszty działalności (ponad 20–30% przychodu) — nie możesz ich odliczyć
- Gdy Twoja stawka ryczałtu wynosi 15% (konsulting) — przy umiarkowanych przychodach liniowy może dać mniej podatku
- Gdy planujesz wspólne rozliczenie z małżonkiem — niedostępne na ryczałcie
- Gdy chcesz skorzystać z ulgi IP Box — niedostępna na ryczałcie
- Gdy przychód przekracza 2 000 000 EUR rocznie — utrata prawa do ryczałtu
Tabela porównawcza — skala vs liniowy vs ryczałt
| Kryterium | Skala podatkowa | Podatek liniowy | Ryczałt |
|---|---|---|---|
| Stawka podatku | 12% / 32% | 19% (stała) | 2%–17% (wg PKD) |
| Podstawa opodatkowania | Dochód (przychód – koszty) | Dochód (przychód – koszty) | Przychód (bez kosztów) |
| Składka zdrowotna | 9% dochodu | 4,9% dochodu | Ryczałt wg progu |
| Kwota wolna (30 tys. zł) | TAK | NIE | NIE |
| Odliczenie kosztów | TAK | TAK | NIE |
| Wspólne rozliczenie | TAK | NIE | NIE |
| Ulga IP Box | TAK | TAK | NIE |
| Kiedy najlepsza? | Dochód < 154 tys./rok, małżeństwo, ulgi | Dochód > 154 tys./rok, wysokie koszty | IT 12%, niskie koszty, przychód < 2 mln EUR |
Przykłady — 10 000 zł/mies. przychód B2B
Poniżej trzy scenariusze dla programisty/konsultanta zarabiającego 10 000 zł miesięcznie (przychód na fakturze, pełny ZUS z chorobową, bez kosztów). Obliczenia dla 2026 roku w rocznym rozliczeniu — kwoty to średni miesiąc, policzone tym samym silnikiem co kalkulator wyżej.
Skala podatkowa 12% — 10 000 zł/mies.
Pełny ZUS, bez kosztów, z kwotą wolną
Na skali podatkowej przy 10 000 zł przychodu podatek to 8 025 zł rocznie, czyli ok. 8,28% dochodu po ZUS — dzięki kwocie wolnej efektywna stawka jest niższa niż nominalne 12%. Przy tej kwocie skala zostawia najwięcej na rękę.
Przychód
10 000 zł
ZUS (pełny z chorobową)
1 927 zł
Dochód po ZUS
8 073 zł
Podatek PIT 12%
669 zł
Składka zdrowotna 9%
727 zł
Netto na rękę
6 678 zł
Podatek liniowy 19% — 10 000 zł/mies.
Pełny ZUS, bez kosztów
Przy liniowym 19% brak kwoty wolnej zwiększa obciążenie przy niższych dochodach. Przy 10 000 zł/mies. liniowy jest zazwyczaj gorszy od skali lub ryczałtu 12%.
Przychód
10 000 zł
ZUS (pełny z chorobową)
1 927 zł
Dochód po ZUS
8 073 zł
Podatek liniowy 19%
1 454 zł
Składka zdrowotna (minimum)
423 zł
Netto na rękę
6 197 zł
Ryczałt 12% — 10 000 zł/mies.
Pełny ZUS, podatek od przychodu, IT
Przy 10 000 zł/mies. ryczałt 12% przegrywa ze skalą: nie ma kwoty wolnej, a składka zdrowotna to stałe 830,58 zł/mies. Bez kosztów ryczałt wyprzedza skalę dopiero od ok. 12 650 zł przychodu miesięcznie, a z liniowym 19% wygrywa przy niskich kosztach.
Przychód
10 000 zł
ZUS (pełny z chorobową)
1 927 zł
Podatek ryczałt 12%
936 zł
Składka zdrowotna
831 zł
Netto na rękę
6 307 zł
Jak wybrać formę opodatkowania? — drzewo decyzyjne
1. Jaka jest Twoja branża i stawka ryczałtu?
- IT / programowanie → ryczałt 12% — rozważ jako punkt wyjścia
- Konsulting / zarządzanie → ryczałt 15% — porównaj z liniowym
- Budowlanka, produkcja, przewóz ładunków (ładowność powyżej 2 ton) → ryczałt 5,5% — zazwyczaj korzystny
- Inna branża → sprawdź PKD i właściwą stawkę ryczałtu
2. Jakie masz koszty działalności?
- Niskie koszty (poniżej 20% przychodu) → ryczałt często wygrywa
- Wysokie koszty (powyżej 30% przychodu) → liniowy lub skala mogą dać mniej podatku
3. Jaki jest Twój roczny dochód?
- Poniżej 120 000 zł/rok → skala 12% z kwotą wolną lub ryczałt
- 120 000 – 250 000 zł/rok → ryczałt 12% lub liniowy 19% (zależy od kosztów)
- Powyżej 250 000 zł/rok → liniowy 19% lub ryczałt (kalkulator pokaże dokładnie)
4. Czy planujesz ulgi podatkowe lub wspólne rozliczenie?
- Ulga IP Box → tylko skala lub liniowy
- Wspólne rozliczenie z małżonkiem → tylko skala podatkowa
- Bez ulg → ryczałt lub liniowy mogą być korzystniejsze
Oblicz dokładnie dla swojego przychodu
Kalkulator B2B porówna wszystkie trzy formy opodatkowania dla Twoich konkretnych danych — przychodu, ZUS i kosztów.
Często zadawane pytania — formy opodatkowania JDG
Do kiedy można wybrać formę opodatkowania na 2026 rok?
Czy programista zawsze powinien wybrać ryczałt 12%?
Czy można płacić ryczałt i zatrudniać pracowników?
Jak zmiana formy opodatkowania wpływa na składkę zdrowotną?
Co to jest ulga IP Box i kto może z niej skorzystać?
Sprawdzone z danymi urzędowymi
Działanie kalkulatora sprawdziliśmy 18 października 2026: wyniki porównaliśmy z przepisami i oficjalnymi danymi wymienionymi niżej.
- Porównanie form przy 10 000 zł/mies. liczone silnikiem JDG (pełny ZUS z chorobowym, bez kosztów)
- Stawki ryczałtu (art. 12) i limit 2 000 000 euro (art. 6 ust. 4)
- Termin wyboru formy: do 20. dnia miesiąca po pierwszym przychodzie w roku (art. 9 ust. 1)
- Ustawa o zryczałtowanym podatku dochodowym, t.j. Dz.U. 2025 poz. 843 — art. 6 ust. 4, 9 ust. 1, 11, 12
- Ustawa o PIT, t.j. Dz.U. 2026 poz. 592 — skala (art. 27) i liniowy (art. 30c)
- Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1461 — składka zdrowotna dla każdej formy (art. 79, 79a, 81)
- ZUS — podstawa i kwota składki zdrowotnej w 2026 r. — kwoty składki zdrowotnej 2026
Weryfikacja dotyczy stanu prawnego z dnia sprawdzenia. Przepisy się zmieniają — przy ważnej decyzji potwierdź wynik u księgowego.
Zastrzeżenie prawne: Kalkulator i treści mają charakter informacyjny i nie stanowią doradztwa podatkowego. Stawki oparte na przepisach obowiązujących w 2026 r. Przed wyborem formy opodatkowania skonsultuj się z doradcą podatkowym lub księgowym.