Trzy odprawy z prawa pracy
| Odprawa | Wysokość | ZUS i zdrowotna | PIT |
|---|---|---|---|
| Z przyczyn niedotyczących pracownika | 1 / 2 / 3 pensje (staż < 2 / 2–8 / > 8 lat), max 72 090 zł | nie | tak |
| Emerytalna lub rentowa | 1 pensja (więcej z przepisów szczególnych lub układu) | nie | tak |
| Pośmiertna | 1 / 3 / 6 pensji (staż < 10 / ≥ 10 / ≥ 15 lat); jedna uprawniona osoba — połowa | nie | nie |
We wszystkich trzech przypadkach „pensję” liczy się według zasad ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Odprawa nie jest wynagrodzeniem za pracę, więc nie wchodzi do podstawy składek ZUS ani składki zdrowotnej.
Jak obliczyć odprawę krok po kroku
Przykład: pracownik z pensją zasadniczą 7 500 zł i premią miesięczną średnio 900 zł z ostatnich trzech miesięcy, zwalniany z przyczyn ekonomicznych po 9 latach pracy.
- Miesięczne wynagrodzenie do odprawy: stałe składniki w aktualnej wysokości plus średnia zmiennych z 3 miesięcy — 7 500 zł + 900 zł = 8 400,00 zł.
- Staż ponad 8 lat u tego pracodawcy — przysługują 3 pensje: 25 200,00 zł.
- Limit 15-krotności płacy minimalnej (72 090 zł) nie został przekroczony.
- Składki ZUS i zdrowotna: 0 zł.
- Zaliczka na PIT 12%: 3 024 zł. Na rękę: 22 176,00 zł.
odprawa = pensja × liczba pensji (przy zwolnieniu: najwyżej 15 × płaca minimalna)
na rękę = odprawa − zaliczka PIT (12% lub 32%)
Do podstawy nie wlicza się m.in. premii i nagród za okresy dłuższe niż miesiąc (rocznych, kwartalnych), nagród jubileuszowych, wynagrodzenia za urlop i za czas choroby ani jednorazowych świadczeń. Przy pracy w nadgodzinach wynagrodzenie za nie zalicza się do składników zmiennych.
Odprawa przy zwolnieniu i limit 72 090 zł
Ustawa z 13 marca 2003 r. obejmuje pracodawców zatrudniających co najmniej 20 pracowników — zarówno zwolnienia grupowe, jak i indywidualne, gdy przyczyny nie dotyczą pracownika (likwidacja stanowiska, restrukturyzacja, sytuacja ekonomiczna). Liczy się staż u danego pracodawcy, a nie ogólny staż pracy; wlicza się okres u poprzedniego pracodawcy przy przejściu zakładu pracy. Granice skali są ostre: równe 2 lata to już dwie pensje, ale równe 8 lat — jeszcze dwie, bo trzy przysługują „ponad 8 lat”.
Odprawa nie może przekroczyć 15-krotności płacy minimalnej z dnia rozwiązania umowy. W 2026 roku to 15 × 4 806 zł = 72 090 zł, a od 1 stycznia 2027 r. — 74 250 zł. Przy trzech pensjach limit zaczyna działać od wynagrodzenia 24 030,00 zł brutto miesięcznie. Przy pensji 30 000 zł odprawa zamiast 90 000 zł wyniesie 72 090 zł.
Odprawa nie odsuwa zasiłku dla bezrobotnych: ustawa o rynku pracy wstrzymuje go tylko po odszkodowaniu za skrócenie wypowiedzenia i po kilku szczególnych odprawach (górniczych, warunkowych), a nie po odprawie z ustawy o zwolnieniach grupowych. Ile dostaniesz po rejestracji w urzędzie pracy, policzysz w kalkulatorze zasiłku dla bezrobotnych.
Ile wynosi odprawa — tabela 2026
Stałe wynagrodzenie bez składników zmiennych, PIT 12%. Kwoty liczy silnik kalkulatora.
| Pensja | Zwolnienie, staż 1 rok | Staż 5 lat | Staż 10 lat | Emerytalna | Pośmiertna, 15 lat (2 osoby) |
|---|---|---|---|---|---|
| 4 806 zł | 4 229,00 zł | 8 459,00 zł | 12 688,00 zł | 4 229,00 zł | 28 836,00 zł |
| 6 000 zł | 5 280,00 zł | 10 560,00 zł | 15 840,00 zł | 5 280,00 zł | 36 000,00 zł |
| 8 000 zł | 7 040,00 zł | 14 080,00 zł | 21 120,00 zł | 7 040,00 zł | 48 000,00 zł |
| 10 000 zł | 8 800,00 zł | 17 600,00 zł | 26 400,00 zł | 8 800,00 zł | 60 000,00 zł |
| 15 000 zł | 13 200,00 zł | 26 400,00 zł | 39 600,00 zł | 13 200,00 zł | 90 000,00 zł |
| 25 000 zł | 22 000,00 zł | 44 000,00 zł | 63 439,00 zł | 22 000,00 zł | 150 000,00 zł |
Kwoty netto (na rękę). Odprawa pośmiertna jest zwolniona z PIT, więc netto równa się brutto.
Odprawa emerytalna i rentowa
Art. 92¹ Kodeksu pracy przyznaje jednomiesięczne wynagrodzenie pracownikowi, którego stosunek pracy ustaje w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy. Nie ma wymogu minimalnego stażu. Według orzecznictwa Sądu Najwyższego nie trzeba przejść na emeryturę w dniu rozwiązania umowy — wystarczy, że ustanie zatrudnienia i nabycie prawa do świadczenia są ze sobą powiązane. Odprawa przysługuje tylko raz w życiu. Wyższe odprawy przewidują m.in. ustawa o pracownikach samorządowych, Karta Nauczyciela czy układy zbiorowe — wtedy wybierz w kalkulatorze odpowiednią liczbę pensji. Ile wyniesie sama emerytura na rękę, policzysz w kalkulatorze emerytury brutto–netto. W budżetówce przy odejściu na emeryturę sprawdź też nagrodę jubileuszową — gdy do niej brakuje mniej niż 12 miesięcy, wypłaca się ją w dniu rozwiązania umowy (kalkulator nagrody jubileuszowej).
Odprawa pośmiertna
Po śmierci pracownika jego rodzinie przysługuje odprawa: jedna pensja przy stażu u pracodawcy poniżej 10 lat, trzy — od 10 lat, sześć — od 15 lat. Uprawnieni to małżonek i inni członkowie rodziny spełniający warunki renty rodzinnej; kwotę dzieli się między nich po równo. Jeśli uprawniona jest tylko jedna osoba, dostaje połowę tej kwoty (art. 93 § 6 KP) — przy pensji 7 500 zł i 16 latach stażu 22 500 zł. Odprawa pośmiertna jest w całości zwolniona z PIT i nie podlega składkom. Pracodawca jej nie wypłaca, jeśli ubezpieczył pracownika na życie, a odszkodowanie wypłacone rodzinie jest co najmniej równe odprawie. Przy pensji 7 500 zł i 16 latach stażu odprawa wynosi 45 000 zł, czyli 22 500 zł dla każdej z dwóch uprawnionych osób.
Podatek: dlaczego 12% to często za mało
Odprawa emerytalna i odprawa przy zwolnieniu to przychód ze stosunku pracy. Pracodawca dolicza ją do pensji z miesiąca wypłaty i pobiera zaliczkę według skali. Jeśli łączny dochód w roku przekroczy 120 000 zł, nadwyżka jest opodatkowana stawką 32%. Przy odprawie 25 200 zł różnica między 12% a 32% to 5 040 zł. Kalkulator liczy zaliczkę od samej odprawy, zakładając, że koszty uzyskania przychodu i kwotę zmniejszającą wykorzystała pensja — wynik może się różnić od listy płac o kilka złotych. Ostatecznie podatek rozlicza się w PIT-37.
Podstawa prawna
- Kodeks pracy: art. 92¹ (odprawa emerytalna i rentowa), art. 93 (odprawa pośmiertna).
- Ustawa z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników: art. 8 i 10.
- Ustawa o PIT: art. 12 (przychód ze stosunku pracy), art. 21 ust. 1 pkt 7 (zwolnienie odprawy pośmiertnej).
- Ustawa z 13.03.2003 o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników
- Rozporządzenie MPiPS z 29.05.1996 w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy
- Rozporządzenie MPiPS z 18.12.1998 w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek