Komu przysługuje zasiłek opiekuńczy
Zasiłek opiekuńczy dostaje osoba objęta ubezpieczeniem chorobowym, która zwalnia się z pracy, bo musi osobiście opiekować się (art. 32 ustawy zasiłkowej):
- zdrowym dzieckiem do 8 lat — gdy nieprzewidzianie zamknięto żłobek, przedszkole lub szkołę, gdy zachorował lub rodzi małżonek stale opiekujący się dzieckiem albo gdy przebywa on w szpitalu;
- chorym dzieckiem do 14 lat;
- chorym dzieckiem w wieku 14–18 lat ze znacznym stopniem niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami;
- innym chorym członkiem rodziny (małżonek, rodzice, teściowie, dziadkowie, wnuki, rodzeństwo, dziecko powyżej 14 lat), jeśli mieszka z Tobą we wspólnym gospodarstwie domowym.
Zasiłek nie przysługuje, gdy w domu jest inny członek rodziny, który może zapewnić opiekę — tego warunku nie stosuje się przy chorym dziecku do 2 lat. Pracownik ma prawo do zasiłku od pierwszego dnia ubezpieczenia: okres wyczekiwania z art. 4 dotyczy tylko zasiłku chorobowego.
Limity dni: 60, 30 i 14
| Opieka nad | Limit w roku kalendarzowym | Podstawa |
|---|---|---|
| zdrowym dzieckiem do 8 lat i chorym dzieckiem do 14 lat | 60 dni | art. 33 ust. 1 pkt 1 |
| chorym dzieckiem 14–18 lat z orzeczeniem | 30 dni | art. 33 ust. 1 pkt 1a |
| innym chorym członkiem rodziny | 14 dni | art. 33 ust. 1 pkt 2 |
| wszystkimi łącznie | 60 dni (30, gdy opieka dotyczyła tylko dzieci 14–18 z orzeczeniem i innych członków rodziny) | art. 33 ust. 2 |
Najważniejsze zdanie, o którym wiele osób nie wie: limity stosuje się niezależnie od liczby osób uprawnionych do zasiłku i liczby dzieci (art. 33 ust. 3). Mama i tata mają razem 60 dni w roku, a nie po 60 każde. Troje dzieci to też 60 dni łącznie. Dlatego we wniosku Z-15A podajesz, ile dni zasiłku w tym roku pobrał drugi rodzic.
Jak obliczyć zasiłek opiekuńczy
- Podstawa: przeciętne wynagrodzenie z 12 miesięcy przed miesiącem opieki pomniejszone o składki pracownika 13,71% — tak jak przy zasiłku chorobowym. Dla pełnego etatu nie mniej niż 4 147,09 zł w 2026 r.
- Zasiłek miesięczny: 80% podstawy.
- Stawka dzienna: zasiłek miesięczny ÷ 30, zaokrąglony do grosza.
- Kwota: stawka dzienna × dni opieki (kalendarzowe, także soboty i niedziele objęte zwolnieniem).
- Netto: ZUS pobiera 12% zaliczki na PIT bez kosztów uzyskania; składek ZUS i zdrowotnej nie ma.
zasiłek netto = stawka dzienna × dni − 12% PIT
Przykład: 5 dni opieki nad chorym dzieckiem
Pracownik zarabia 7 000 zł brutto od ponad roku. Podstawa: 7 000 zł − 959,70 zł = 6 040,30 zł. Stawka dzienna: 6 040,30 zł × 80% ÷ 30 = 161,07 zł. Za 5 dni zasiłek wynosi 805,35 zł brutto, ZUS pobiera 97 zł zaliczki, na konto trafia 708,35 zł. Jednocześnie pensja za ten miesiąc spada o 1 166,67 zł (1/30 za każdy dzień), więc brutto miesiąca jest niższe o 361,32 zł. W limicie zostaje 55 dni.
Zasiłek opiekuńczy w 2026 — tabela
| Brutto (średnio) | Stawka dzienna | 5 dni na rękę | 14 dni na rękę | 60 dni na rękę |
|---|---|---|---|---|
| 4 806 zł | 110,59 zł | 486,95 zł | 1 362,26 zł | 5 839,40 zł |
| 6 000 zł | 138,06 zł | 607,30 zł | 1 700,84 zł | 7 289,60 zł |
| 7 000 zł | 161,07 zł | 708,35 zł | 1 983,98 zł | 8 504,20 zł |
| 8 000 zł | 184,09 zł | 810,45 zł | 2 268,26 zł | 9 720,40 zł |
| 10 000 zł | 230,11 zł | 1 012,55 zł | 2 834,54 zł | 12 149,60 zł |
| 12 000 zł | 276,13 zł | 1 214,65 zł | 3 401,82 zł | 14 579,80 zł |
Kwoty dla 60 dni zakładają, że cały limit wykorzystuje jeden rodzic jednym zwolnieniem — w praktyce zaliczkę PIT liczy się od każdej wypłaty osobno.
Zasiłek opiekuńczy na działalności gospodarczej
Przedsiębiorca ma prawo do zasiłku opiekuńczego tylko wtedy, gdy opłaca dobrowolną składkę chorobową. Okresu wyczekiwania nie ma — prawo powstaje od pierwszego dnia ubezpieczenia chorobowego. Podstawą jest przeciętna zadeklarowana podstawa składek z 12 miesięcy pomniejszona o 13,71%. Przy pełnym ZUS (podstawa 5 652 zł) stawka dzienna wynosi 130,06 zł, a przy ZUS preferencyjnym (1 441,80 zł) — 33,18 zł. Zasiłek wypłaca zawsze ZUS — na wniosek Z-15A lub na podstawie e-ZLA.
Jak dostać zasiłek: e-ZLA, Z-15A i Z-15B
Przy opiece nad chorym dzieckiem lub chorym członkiem rodziny podstawą jest zaświadczenie lekarskie e-ZLA wystawione na opiekę — lekarz wysyła je do ZUS, a pracodawca widzi je na swoim profilu PUE/eZUS. Do tego składasz oświadczenie: Z-15A przy opiece nad dzieckiem, Z-15B przy opiece nad innym członkiem rodziny. W oświadczeniu podajesz m.in., czy w domu jest inny domownik mogący zapewnić opiekę i ile dni zasiłku w tym roku pobrał drugi rodzic.
Przy zamknięciu żłobka, przedszkola lub szkoły nie ma zaświadczenia lekarskiego — wystarczy wniosek Z-15A z opisem sytuacji, a ZUS (lub pracodawca-płatnik) może poprosić o potwierdzenie od placówki. Zasiłek wypłaca ZUS albo pracodawca, który zgłasza do ubezpieczenia chorobowego ponad 20 osób — wtedy pieniądze przychodzą razem z pensją.
Za dni zasiłku pracodawca nie płaci wynagrodzenia: pensję miesięczną zmniejsza o 1/30 za każdy dzień kalendarzowy opieki. Przy wyższych zarobkach zasiłek (80% podstawy po odjęciu 13,71%) zwykle nie pokrywa całej utraconej pensji — w przykładzie wyżej różnica brutto to 361,32 zł na 5 dni.
Pułapki i rzadziej znane zasady
- Wspólny limit rodziców. Jeśli drugi rodzic wykorzystał 40 dni, Tobie zostaje 20 — niezależnie od tego, że pracujecie u różnych pracodawców.
- Dziecko 14+. Po 14. urodzinach dziecko bez orzeczenia jest „innym członkiem rodziny”: limit spada do 14 dni i dochodzi warunek wspólnego gospodarstwa.
- Weekendy. Zasiłek za dni wolne objęte zwolnieniem lekarskim jest wypłacany i zużywa limit.
- Dwa dni opieki z art. 188 KP. To osobne zwolnienie na dziecko do 14 lat (2 dni lub 16 godzin w roku), płatne 100% przez pracodawcę — nie zmniejsza limitu zasiłku.
Zobacz też: kalkulator L4 i zasiłek macierzyński.
Podstawa prawna
Art. 32–36 i 47–48 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa; § 11 rozporządzenia MPiPS z 29 maja 1996 r. (obniżenie pensji o 1/30); ustawa o PIT (zaliczka 12% pobierana przez płatnika zasiłku). Pracodawca zgłaszający do ubezpieczenia chorobowego ponad 20 osób wypłaca zasiłek sam, razem z pensją.