Na czym polega ulga na złe długi
VAT i podatek dochodowy płacisz od faktury, a nie od pieniędzy na koncie. Jeśli klient nie zapłaci, zapłaciłeś już podatek od kwoty, której nie masz. Ulga na złe długi pozwala to odwrócić: po 90 dniach od terminu płatności zmniejszasz VAT należny (art. 89a ustawy o VAT) i podstawę podatku dochodowego (art. 26i ustawy o PIT, art. 18f ustawy o CIT), a na ryczałcie — przychód (art. 11 ust. 4 ustawy o ryczałcie). Dłużnik ma obowiązek odwrotny — oddaje odliczony VAT i zwiększa dochód lub przychód.
Ulga nie umarza długu. Nadal możesz go windykować, a gdy klient zapłaci, korygujesz rozliczenie z powrotem w okresie wpływu pieniędzy.
Jak obliczyć ulgę krok po kroku
- 90. dzień. Liczysz od dnia następującego po terminie płatności. Termin 12 czerwca 2026 → 90. dzień przypada 10 września 2026.
- Okres korekty. VAT korygujesz w JPK_V7 za miesiąc (lub kwartał), w którym przypada 90. dzień — tu wrzesień 2026, plik do 26 października 2026. Klient nie może zapłacić do dnia złożenia pliku.
- Kwota VAT. Z niezapłaconej kwoty brutto wyciągasz VAT metodą „w stu”.
- Podatek dochodowy. Podstawę zmniejszasz o kwotę netto, czyli o tyle, ile trafiło do przychodu — w zaliczce za miesiąc z 90. dniem i w zeznaniu rocznym.
podatek dochodowy = (niezapłacone brutto − VAT) × stawka podatku
Przykład z kalkulatora: faktura 12 300,00 zł brutto z VAT 23%, wystawiona 29 maja 2026, termin 12 czerwca 2026, wystawca na podatku liniowym. Odzyskasz 2 300,00 zł VAT i 1 900,00 zł PIT (19% od 10 000,00 zł), razem 4 200,00 zł. Na korektę VAT masz czas do 31 grudnia 2029, na PIT — do 31 grudnia 2028.
Warunki ulgi w VAT, PIT i CIT
| Warunek | VAT (art. 89a) | PIT, CIT, ryczałt (art. 26i, 18f, art. 11 ust. 4) |
|---|---|---|
| Brak zapłaty i zbycia | 90 dni od terminu płatności, do dnia złożenia rozliczenia | |
| Limit czasu od wystawienia faktury | 3 lata od końca roku wystawienia | 2 lata od końca roku wystawienia |
| Status wierzyciela | czynny podatnik VAT w dniu przed złożeniem JPK | działalność wierzyciela i dłużnika opodatkowana w Polsce |
| Dłużnik — konsument | tak, przy wyroku z egzekucją, wpisie w rejestrze długów lub upadłości konsumenckiej | nie — tylko transakcje między przedsiębiorcami |
| Dłużnik w upadłości, restrukturyzacji, likwidacji | nie przeszkadza (od 1.10.2021) | wyklucza ulgę wierzyciela i zwalnia dłużnika ze zwiększenia dochodu |
| Ryczałt od przychodów | tak (VAT jest niezależny od formy) | tak — wierzyciel zmniejsza przychód; dłużnik zwiększa go tylko przy zakupie towarów |
Różny limit czasu to najczęstsza pułapka. Faktura z 2023 r. daje jeszcze ulgę w VAT do końca 2026 r., ale w PIT termin minął z końcem 2025 r. — kalkulator pokazuje oba terminy osobno. Zmiana w VAT z 1 października 2021 r. wynika z wyroku TSUE C-335/19: upadłość czy restrukturyzacja dłużnika nie może odbierać wierzycielowi prawa do korekty. W podatku dochodowym ten warunek został.
Przykłady dla różnych sytuacji
Ta sama faktura 12 300,00 zł brutto (VAT 23%), termin 12 czerwca 2026. Kwoty liczy silnik kalkulatora według stanu na 18 października 2026.
| Sytuacja | VAT | Podatek dochodowy | Razem |
|---|---|---|---|
| Firma, podatek liniowy 19% | 2 300,00 zł | 1 900,00 zł | 4 200,00 zł |
| Firma, skala — próg 12% | 2 300,00 zł | 1 200,00 zł | 3 500,00 zł |
| Firma, skala — próg 32% | 2 300,00 zł | 3 200,00 zł | 5 500,00 zł |
| Wystawca na ryczałcie 12% | 2 300,00 zł | 1 200,00 zł | 3 500,00 zł |
| Spółka, CIT 9% | 2 300,00 zł | 900,00 zł | 3 200,00 zł |
| Dłużnik w restrukturyzacji | 2 300,00 zł | 0,00 zł | 2 300,00 zł |
| Konsument, bez wyroku | 0,00 zł | 0,00 zł | 0,00 zł |
| Konsument, wyrok i egzekucja | 2 300,00 zł | 0,00 zł | 2 300,00 zł |
Przy płatności częściowej ulga obejmuje tylko resztę. Gdy klient zapłacił połowę, odzyskasz 1 150,00 zł VAT i 950,00 zł PIT. Przy fakturze ze stawką 0% albo zwolnionej z VAT zostaje wyłącznie ulga w podatku dochodowym.
Strona dłużnika: kiedy musisz oddać VAT
Jeśli to Ty nie zapłaciłeś faktury, a odliczyłeś z niej VAT, musisz zmniejszyć VAT naliczony w rozliczeniu za okres, w którym przypada 90. dzień po terminie (art. 89b). Korekty unikniesz, płacąc najpóźniej w ostatnim dniu tego okresu — w przykładzie do 30 września 2026. W podatku dochodowym niezapłacona faktura zaksięgowana w kosztach zwiększa dochód w zaliczce za ten sam miesiąc. Dla faktury z przykładu to 2 300,00 zł VAT i ok. 1 900,00 zł PIT na liniowym. Po zapłacie odliczasz VAT ponownie i zmniejszasz dochód w okresie zapłaty.
Pułapki, o których łatwo zapomnieć
- Zapłata przed złożeniem JPK. Jeśli klient zapłaci po 90. dniu, ale przed wysłaniem pliku za ten okres, korekta nie przysługuje.
- Sprzedaż wierzytelności. Zbycie długu (np. firmie windykacyjnej) wyklucza ulgę tak samo jak zapłata.
- Kompensata i potrącenie to forma zapłaty — rozlicza tę część należności.
- Bez VAT-ZD. Formularz VAT-ZD zniknął razem z wprowadzeniem JPK_V7 — korektę z art. 89a wykazujesz w ewidencji pliku JPK.
- Kwartalny VAT. Korekta trafia do kwartału z 90. dniem, ale zaliczka na PIT miesięczna — do miesiąca z 90. dniem.
- Zaliczka a zeznanie. Jeśli nie skorzystałeś z ulgi w zaliczce, zrobisz to w zeznaniu rocznym (załącznik PIT/WZ, w CIT — CIT/WZ; na ryczałcie w PIT-28).
- Termin w weekend lub święto. Gdy 25. dzień miesiąca wypada w sobotę, niedzielę lub święto, JPK składasz następnego dnia roboczego (art. 12 § 5 Ordynacji podatkowej) — kalkulator przesuwa terminy automatycznie.
- Składka zdrowotna. Kalkulator nie liczy wpływu ulgi na zdrowotną na skali i liniowym — zapytaj księgowego, jak ujmuje to w Twoim rozliczeniu.
Podstawa prawna
Art. 89a i 89b ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług; art. 26i i art. 44 ust. 17–24 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych; art. 18f i art. 25 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych; art. 11 ust. 4–13 i art. 21 ust. 3f ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym; art. 111 § 2 Kodeksu cywilnego (liczenie terminów). Wyrok TSUE z 15 października 2020 r., C-335/19. Kwoty efektu w podatku dochodowym są szacunkiem według stawki krańcowej.