Kiedy i jak amortyzować
Środek trwały to składnik majątku kompletny, zdatny do użytku i przewidywany do używania dłużej niż rok (art. 22a ustawy o PIT). Jeśli jego wartość początkowa przekracza 10 000 zł, trzeba go wpisać do ewidencji najpóźniej w miesiącu oddania do używania i amortyzować — odpisy zaczynają się od miesiąca następującego po wprowadzeniu do ewidencji (art. 22h ust. 1 pkt 1). Wartość początkowa to cena nabycia: netto, gdy odliczasz VAT, plus koszty transportu, montażu czy cła.
degresywna: odpis roczny = wartość netto na początek roku × stawka × 2 (w 1. roku od wartości początkowej)
Przykład: laptop za 12 000 zł netto wprowadzony do ewidencji w marcu 2026 r. Stawka 30%, więc miesięczny odpis to 300,00 zł. Pierwszy odpis przypada na kwiecień; w 2026 r. do kosztów trafi 2 700,00 zł, a ostatni odpis — w lipcu 2029 r.
Stawki amortyzacyjne dla typowych środków
Stawki wynikają z Wykazu rocznych stawek amortyzacyjnych (załącznik nr 1 do ustawy o PIT). Wykaz wciąż posługuje się symbolami KŚT z 1999 r. — np. komputery to w nim symbol 487, a w obecnej klasyfikacji 491.
| Środek trwały | Stawka | Okres | Degresywna |
|---|---|---|---|
| Komputer, laptop, serwer (KŚT 487 / 491) | 30% | 4 lata | tak |
| Telefon komórkowy (KŚT 629) | 20% | 5 lat | tak |
| Samochód osobowy (KŚT 741) | 20% | 5 lat | nie |
| Samochód ciężarowy, np. van z kratką (KŚT 742) | 20% | 5 lat | tak |
| Inne środki transportu (grupa 7) | 14% | 8 lat | tak |
| Maszyny ogólnego zastosowania (grupa 4) | 10% | 10 lat | tak |
| Obrabiarki, pompy, sprężarki (KŚT 41, 44, 46, 47) | 14% | 8 lat | tak |
| Urządzenia techniczne (grupa 6) | 10% | 10 lat | tak |
| Kasa fiskalna (KŚT 669) | 20% | 5 lat | tak |
| Meble, narzędzia, wyposażenie (grupa 8) | 20% | 5 lat | tak |
| Maszyny biurowe (KŚT 803) | 14% | 8 lat | tak |
| Budynek lub lokal niemieszkalny (grupa 1) | 2,5% | 40 lat | nie |
| Budowla (grupa 2) | 4,5% | 23 lata | nie |
| Licencja na program komputerowy (art. 22m — min. 24 mies.) | 50% | min. 24 mies. | nie |
Budynków i lokali mieszkalnych od 2023 r. nie amortyzuje się podatkowo w ogóle (art. 22c pkt 2) — także gdy są wynajmowane w ramach firmy. Dla używanych środków można przyjąć stawkę indywidualną (art. 22j), np. dla używanego samochodu okres 30 miesięcy, czyli 40% rocznie.
Metoda degresywna — kiedy przejść na liniową
Maszyny i urządzenia z grup 3–6 i 8 KŚT oraz środki transportu poza samochodami osobowymi można amortyzować szybciej: stawka razy współczynnik do 2,0, liczona co roku od malejącej wartości netto. W roku, w którym tak obliczony odpis byłby niższy od liniowego, przechodzisz na metodę liniową (art. 22k ust. 1). Przykład dla maszyny za 100 000 zł ze stawką 10% wprowadzonej w styczniu 2026 r.:
| Rok | Metoda | Odpisy | Wartość netto na koniec |
|---|---|---|---|
| 2026 | degresywna | 18 333,37 zł | 81 666,63 zł |
| 2027 | degresywna | 16 333,32 zł | 65 333,31 zł |
| 2028 | degresywna | 13 066,68 zł | 52 266,63 zł |
| 2029 | degresywna | 10 453,32 zł | 41 813,31 zł |
| 2030 | liniowa | 9 999,96 zł | 31 813,35 zł |
| 2031 | liniowa | 9 999,96 zł | 21 813,39 zł |
| 2032 | liniowa | 9 999,96 zł | 11 813,43 zł |
| 2033 | liniowa | 9 999,96 zł | 1 813,47 zł |
| 2034 | liniowa | 1 813,47 zł | 0,00 zł |
Od 2030 r. odpis degresywny (8 362,66 zł) byłby niższy niż liniowy (10 000 zł), więc maszyna jest dalej amortyzowana liniowo. W pierwszych czterech latach metoda degresywna daje 58 186,69 zł kosztów zamiast 39 166,51 zł przy liniowej.
Amortyzacja jednorazowa: de minimis, nowe środki, do 10 000 zł
- De minimis (art. 22k ust. 7) — mały podatnik (przychód w 2025 r. do 8 517 000 zł) albo firma rozpoczynająca działalność w 2026 r. może jednorazowo odpisać środki z grup 3–8 KŚT, bez samochodów osobowych, do 213 000 zł w roku (50 000 euro). To pomoc publiczna de minimis. Ulga dla nowej firmy nie przysługuje, jeśli Ty lub małżonek prowadziliście działalność w ciągu dwóch poprzednich lat.
- Fabrycznie nowe środki (art. 22k ust. 14) — każdy przedsiębiorca może jednorazowo odpisać do 100 000 zł rocznie na nowe środki z grup 3–6 i 8 (bez środków transportu), gdy jeden składnik kosztuje co najmniej 10 000 zł albo kilka składników po ponad 3 500 zł daje łącznie co najmniej 10 000 zł. Nie łączy się z de minimis.
- Niskocenne (art. 22d ust. 1) — składnik do 10 000 zł możesz zaliczyć do kosztów od razu, w miesiącu oddania do używania.
Przykład: tokarka za 250 000 zł kupiona przez małego podatnika w maju 2026 r. Jednorazowo odpisuje 213 000 zł, a pozostałe 37 000 zł amortyzuje liniowo od czerwca (2 916,67 zł miesięcznie przy stawce 14%).
Samochód osobowy: limity 100 000, 150 000 i 225 000 zł
Od 1 stycznia 2026 r. odpisy od samochodu osobowego są kosztem tylko w części odpowiadającej limitowi (art. 23 ust. 1 pkt 4): 225 000 zł dla aut elektrycznych i wodorowych, 150 000 zł dla aut emitujących mniej niż 50 g CO₂/km (zwykle hybrydy plug-in) i 100 000 zł dla pozostałych. Samochody wprowadzone do ewidencji przed 1 stycznia 2026 r. zachowują dotychczasowy limit 150 000 zł (art. 30 ustawy z 2 grudnia 2021 r., Dz.U. 2021 poz. 2269). Ochrona nie obejmuje leasingu ani najmu — dla rat leasingowych nowe limity działają także przy umowach zawartych wcześniej.
| Wartość auta | Spalinowe 2026 | PHEV < 50 g | Elektryczne | Spalinowe z ewidencji 2025 |
|---|---|---|---|---|
| 100 000 zł | 20 000,04 zł | 20 000,04 zł | 20 000,04 zł | 20 000,04 zł |
| 150 000 zł | 30 000,00 zł | 30 000,00 zł | 30 000,00 zł | 30 000,00 zł |
| 200 000 zł | 29 999,97 zł | 29 999,97 zł | 39 999,96 zł | 29 999,97 zł |
| 300 000 zł | 30 000,00 zł | 30 000,00 zł | 45 000,00 zł | 30 000,00 zł |
Kwoty: część rocznego odpisu (stawka 20%, pełny rok), która jest kosztem podatkowym.
Limit 75% dla aut używanych także prywatnie dotyczy wydatków eksploatacyjnych (paliwo, serwis, ubezpieczenie), a nie odpisów amortyzacyjnych. Samochodu osobowego nie można amortyzować degresywnie ani jednorazowo w ramach de minimis.
Pułapki
- Odpisy liczysz od miesiąca po wprowadzeniu do ewidencji — wpis w grudniu oznacza pierwszy odpis w styczniu.
- Nieodliczony VAT (np. 50% przy aucie używanym mieszanie) zwiększa wartość początkową.
- Część odpisu ponad limit dla auta nadal jest odpisem bilansowym — umorzenie rośnie, ale bez kosztu podatkowego.
- Od 2025 r. przychód ze sprzedaży środka trwałego nie podnosi składki zdrowotnej na skali i liniowym.